مجتبى ملكى اصفهانى
233
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
رجوع شود . 7 - يكى از دو دليل ، وارد بر دليل ديگر نباشد . به عنوان « ورود » رجوع شود . - فرق بين تعارض و تزاحم : 1 - تعارض ، تنافى و تضاد دو دليل در مرحله ثبوت ( قانونگذارى ) است ، به گونهاى كه جمع بين آنها در مرحله جعل و تشريع مستلزم تنافى و محال خواهد بود ، ولى تزاحم ، تنافى دو حكم در مقام اثبات ( اجراى قانون ) است . يعنى در تزاحم هيچ منافاتى بين دو حكم در مقام جعل و تشريع نيست ، بلكه در مقام تحقق موضوع دو حكم در خارج ، تنافى و تنافر پيدا مىشود . مثل اينكه مولا بگويد : نماز جمعه واجب است و نماز جمعه حرام است . يا بگويد : واجب است رو به مشرق باشى و حرام است پشت به مغرب باشى . كه در اين دو مثال ، جعل و تشريع چنين احكامى محال است . ولى اگر نجات دو غريق واجب باشد ، اين از نظر جعل و تشريع مستلزم محال نخواهد بود ، زيرا هر دو مطلوب مولا هستند ، هرچند در مقام امتثال ، مكلف يكى را بيشتر نمىتواند اتيان كند ، و يا مثل وجوب نجات مؤمن كه متوقف است بر تصرف در ملك غير ( اجتماع امر و نهى ) كه در اين دو مثال ، تزاحم است بين دو حكم در مقام اثبات . 2 - در تعارض ، تقديم يكى از متعارضين باعث رفع حكم از موضوع ديگرى مىشود ؛ يعنى موضوع ثابت مىماند ولى حكم آن رفع مىشود . ولى در تزاحم ، تقديم يكى از متزاحمين موجب رفع موضوع دليل ديگر مىشود كه طبيعتا با رفع موضوع ، حكم نيز مرتفع مىشود . مثلا در باب تعارض ، اگر دليلى بگويد : نماز جمعه واجب است و دليل ديگر بگويد : نماز جمعه حرام است ، و دليل وجوب ترجيح داشته باشد ، در اين